کسانی که دچار دیابت هستند، دارای اضافه وزن و چاقی مفرط نیز هستند. شرکت های دارویی در طی سالیان گذشته ساخت داروهایی را انجام داده اند. لیراگلوتاید و سماگلوتاید دو نمونه از این داروها هستند که تحت نام های تجاری ویکتوزا (Victoza) و اوزمپیک (Ozempic) به عنوان راهکارهای درمانی ثانویه دیابت نوع دوم و چاقی مفرط عمل می کنند. در ایران گارداسیل می خواهیم به معرفی ویکتوزا و اوزمپیک، شباهت ها و تفاوت های این دو دارو بپردازیم.
دیدگاه کلی به ویکتوزا و اوزمپیک
ویکتوزا و اوزمپیک دو دارو با عنوان لیراگلوتاید و سماگلوتاید هستند که برای درمان دیابت نوع دوم و اضافه وزن و مدیریت آن تجویز می شوند. ویکتوزا به صورت تزریق زیرجلدی و اوزمپیک، هم به این شکل و به شکل خوراکی نیز قابل استفاده است. ویکتوزا و اوزمپیک از طریق ترکیبات فعال به کار رفته در آن ها و همچنین نحوه اثربخشی بر سلامت قلب و عروق، تفاوت هایی با یکدیگر دارند. مقدار تجویزی برای ویکتوزا روزانه بوده اما اوزمپیک هفته ای یک بار مصرف می شود.
ویکتوزا چیست؟
ویکتوزا مشتقی از پپتید-۱ شبه گلوکاگون بوده که موجب ترشح انسولین و در نتیجه کنترل قند خون می گردد. مصرف آمپول ویکتوزا چنانچه با ورزش کردن و مراعات رژیمی سالم و متعادل همراه شود، در کاهش قند خون و درمان دیابت نوع دوم موثر خواهد بود و به غیر از این، ممکن است خطر حمله قلبی در افراد مبتلا به این دسته از بیماری ها را نیز کاهش دهد. این فرآورده صرفا با تجویز پزشک به صورت تزریق زیرجلدی و روزی یک بار استفاده می شود.
نحوه کارکرد ویکتوزا
ویکتوزا شامل گروهی از هورمون های گوارشی بوده که با تحریک سلول های لوزالمعده نسبت به ترشح انسولین از بالارفتن میزان قند خون جلوگیری می کند. سوال مهم قبل از شروع درمان با ویکتوزا شاید این شود که چگونه به کاهش وزن می انجامد؟ باید بگوییم داروهایی از قبیل ویکتوزا با کند کردن حرکت غذا در معده، مدت زمان احساس سیری را طولانی تر کرده و از این رو به طور غیر مستقیم در روند کاهش وزن نیز مفید واقع شده اند.
اوزمپیک چیست؟
سماگلوتاید یا همان اوزمپیک نیز همانند ویکتوزا مشتقی از پپتید-۱ شبه گلوکاگون بوده که با مکانیسمی مشابه ویکتوزا به عنوان درمان ثانوی دیابت نوع دوم، به کنترل قند خون کمک کرده و برای کاهش احتمال وقوع حمله قلبی نیز سودمند است. البته چنانکه در رابطه با ویکتوزا نیز گفته شد، اثربخشی این فرآورده نیز در گرو ورزش مستمر و داشتن رژیم غذایی سالم و متعادل است و در طی آن ها شما می توانید شاهد نتایج موثر این آمپول شوید.
نحوه کارکرد اوزمپیک
سوال مهم برای مصرف کنندگان این است که آیا اوزمپیک واقعاً باعث کاهش وزن پایدار می شود؟ بهتر است اینگونه بیان کنیم که اوزمپیک طی ساز و کاری شبیه به ویکتوزا با افزایش ترشح انسولین، تولید مازاد قند خون، متعاقب خوردن غذا را متوقف کرده و به این طریق در مهار دیابت نوع دوم به بدن کمک بسیاری می کند. اثر آمپول اوزمپیک تا حدود یک هفته پس از استفاده از آن ماندگار بوده و از این نظر با ویکتوزا که اثری یک روزه دارد، متفاوت است.
تاثیر ویکتوزا و اوزمپیک بر سلامت قلب و عروق
طبق تحقیقات انجام شده، ویکتوزا و اوزمپیک علاوه بر کارایی در درمان دیابت نوع دوم و کاهش وزن، در کاهش خطر بروز حمله قلبی و مرگ و میر ناشی از آن نیز موثر هستند. ویکتوزا 11 تا 13 درصد احتمال ایجاد چنین حملاتی را در افراد مبتلا به بیماری های قلبی یا شبه آن، کاهش می دهد. اوزمپیک نیز تا 26 درصد امکان رویداد سکته یا حمله های قلبی را پایین آورده اما این عدد تنها در مورد بیماران قلبی صدف می کند، نه افراد مستعد این دسته از بیماری ها.
روش مصرف صحیح ویکتوزا و اوزمپیک
بدیهی است که مصرف داروهای تزریقی مانند ویکتوزا و اوزمپیک در مقایسه با داروهای خوراکی، ظرایف بیشتری دارد اما با رعایت چند نکته ساده به راحتی و بدون ایجاد هیچ مشکلی می توانید از این داروها بهره لازم را ببرید. این نکات شامل موارد زیر هستند:
- پیش از هر چیزی لازم به ذکر است که اوزمپیک و ویکتوزا را بایستی دقیقا مطابق گفته پزشک خود به کار گرفته و از آن به صورت اصولی استفاده نمایید.
- از پزشک خود یا داروساز بخواهید که آسان ترین روش تزریق دارو را به شما آموزش دهد.
- هر هفته محل تزریق دارو را روی پوست خود عوض کنید.
- در هر تزریق از سوزن نو استفاده نمایید.
- در صورت فراموشی دوز اوزمپیک، به محض یادآوری آن مصرف کنید، اما بیش از پنج روز نباید با موعد مقرر فاصله ایجاد شود و دوز فراموش شده خود را دو برابر نیز نکنید.
- در صورت فراموشی دوز ویکتوزا، فردای آن روز دوز تجویز شده را مصرف کرده و طبق برنامه قبلی تان پیش بروید.
- از تزریق دو دوز از ویکتوزا به منظور جبران دوز فراموش شده پرهیز کنید. اگر سه روز متوالی مصرف دارو را فراموش کردید، با پزشک خود مشورت کنید، چرا که ممکن است در مقدار دوز تجدید نظر شود.
- داروها را در یخچال و در بسته بندی اصلی خود نگهداری نمایید.
- قلم دارو را با شخص دیگری به صورت مشترک استفاده نکنید، حتی اگر سوزن تعویض شود.
تفاوت اصلی ویکتوزا و اوزمپیک
در واقع اوزمپیک و ویکتوزا دو فرق اساسی دارند. یکی در مقدار مصرف و دیگر در سن مصرف است. اوزمپیک به صورت هفته ای یکبار تجویز می شود اما ویکتوزا را می توانید به صورت روزانه مصرف نمایید. ویکتوزا برای کودکان 10 سال به بالا نیز قابل استفاده بوده اما اوزمپیک تنها و صرفا برای مصرف بزرگسالان در نظر گرفته شده و مجاز است. استفاده صحیح از قلم تزریق ویکتوزا به این شکل است که دو آمپول ساکسندا و ویکتوزا با هم استفاده نشوند.
عوارض و احتیاطات مصرف ویکتوزا و اوزمپیک
پژوهش ها نشان می دهند که مشتق های پپتید-۱ شبه گلوکاگون که به عنوان آگونیست عمل می کنند، باعث ایجاد توده های سرطانی در تیروئید موش ها شده است. درباره وقوع این پدیده در انسان ها هنوز هیچ بحث و اثباتی وجود ندارد؛ با این حال سازمان غذا و داروی آمریکا، مصرف ویکتوزا و اوزمپیک را برای افراد با سابقه سرطان یا مشکل تیروئید در خود یا خانواده شان، منع کرده است. از دیگر عوارض احتمالی مصرف ویکتوزا و اوزمپیک عبارت اند از:
- تشدید رتینوپاتی دیابتی در افراد مبتلا به دیابت نوع دوم
- التهاب حاد لوزالمعده
- بیماری های کیسه صفرا
- افت شدید قند خون
- آسیب های حاد کلیوی
- افزایش تپش قلب
- القای افکار خودکشی
ویکتوزا و اوزمپیک برای تعدادی از بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم و افرادی که قصد کاهش وزن دارند، مناسب نیست؛ از جمله افراد با سابقه واکنش های حساسیتی همچون نفس تنگی یا تورم نسبت به ترکیبات دارو، افردی با مشکل تیروئید یا با خانواده ای با سابقه این بیماری، افراد مستعد اشتغال ذهنی به خودکشی و خانم های باردار و شیرده. همچنین مصرف همزمان ویکتوزا یا اوزمپیک با دیگر داروهای کاهنده قند خون، به خصوص انسولین، ممکن است موجب افت شدید قند خون شود.
آیا ویکتوزا و اوزمپیک برای درمان دیابت نوع اول هم مناسب است؟
ویکتوزا و اوزمپیک، برای درمان دیابت نوع اول کاربرد ندارند و دلیل این است که بدن افراد مبتلا به دیابت نوع اول قادر به تولید انسولین نبوده و سلول های لوزالمعده که وظیفه ترشح انسولین را بر عهده دارند، تخریب می شوند. از آنجا که مکانیسم ویکتوزا و اوزمپیک به این شیوه است که با هدف قرار دادن این سلول ها باعث ترشح انسولین می شوند، طبیعی است که در نبود آن ها دیگر کارکردی نیز ندارند. همچنین بایستی درباره زمان بندی تزریق این فرآورده ها با پزشک مشورت شود.
سخن آخر
ما به بررسی جامعی در رابطه با دو داروی شاخص در درمان دیابت نوع دوم و چاقی مفرط پرداختیم. از جدیدترین یافته ها درباره تأثیر اوزمپیک بر چربی شکم این است که ویکتوزا و اوزمپیک تخلیه معده را به تاخیر انداخته و غذا مدت بیشتری در معده می ماند؛ لذا این امر ممکن است بر جذب داروهای خوراکی اثر گذار واقع شوند.
